DPPA là gì? Chi tiết về Cơ chế mua bán điện trực tiếp (Cập nhật Nghị định 80)

Việc Nghị định 80/2024/NĐ-CP, ban hành tháng 7/2024, chính thức có hiệu lực đã lần đầu tiên hợp thức hóa cơ chế DPPA tại Việt Nam, mở ra hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn.

DPPA là gì?

DPPA (Direct Power Purchase Agreement) là cơ chế cho phép đơn vị phát điện năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió) bán điện trực tiếp cho khách hàng sử dụng điện lớn, chủ yếu là khách hàng công nghiệp, mà không cần hoặc giảm thiểu vai trò trung gian độc quyền của EVN trong khâu mua bán điện.

Điểm mấu chốt của DPPA là:

• Giá điện được thỏa thuận trực tiếp giữa bên mua và bên bán
• Điện năng được gắn với nguồn phát xanh xác định
• Doanh nghiệp mua điện có thể chứng minh nguồn điện tái tạo phục vụ sản xuất

Cơ sở pháp lý quan trọng nhất chính là Nghị định 80/2024/NĐ-CP (ban hành tháng 7/2024) - văn bản pháp lý đầu tiên tại Việt Nam quy định đầy đủ về:

• Đối tượng tham gia DPPA
• Mô hình mua bán điện trực tiếp
• Cơ chế giao dịch, thanh toán
• Trách nhiệm của EVN, Bộ Công Thương và các bên liên quan

Hai mô hình mua bán điện trực tiếp được áp dụng tại Việt Nam

Mô hình 1: Qua đường dây riêng (Vật lý)

Đây là mô hình mua bán điện trực tiếp thuần vật lý, trong đó:

• Đơn vị phát điện (điện mặt trời/điện gió) kéo đường dây riêng trực tiếp đến nhà máy sản xuất
• Điện không đi qua lưới điện quốc gia
• EVN không tham gia mua bán điện, chỉ quản lý hành lang an toàn (nếu có)

Đặc điểm chính:

• Không giới hạn công suất
• Giá điện do hai bên tự thỏa thuận
• Nguồn điện gắn trực tiếp với nhà máy, dễ chứng minh điện xanh
• Phụ thuộc lớn vào vị trí địa lý giữa nguồn phát và phụ tải

Mô hình này phù hợp với khu công nghiệp, cụm nhà máy đặt gần dự án điện mặt trời/điện gió.

Mô hình 2: Qua lưới điện Quốc gia (Gián tiếp)

Ở mô hình này:

• Điện từ nhà máy năng lượng tái tạo được phát lên lưới EVN
• Doanh nghiệp vẫn lấy điện từ lưới
• Việc mua bán điện được thực hiện thông qua cơ chế giao dịch tài chính/hợp đồng kỳ hạn

Đặc điểm chính:

• Phải tuân thủ giá thị trường điện giao ngay
• EVN đóng vai trò đơn vị vận hành hệ thống và thanh toán trung gian
• Phù hợp với doanh nghiệp không có điều kiện kéo đường dây riêng

Đây là mô hình được kỳ vọng mở rộng mạnh nhất trong giai đoạn 2025 - 2030.

Đối tượng tham gia: Ai được mua và Ai được bán điện trực tiếp

Bên mua - Khách hàng sử dụng điện

Theo Nghị định 80/2024/NĐ-CP, bên mua phải đáp ứng:

• Là khách hàng sử dụng điện lớn
• Sản lượng tiêu thụ trung bình từ 200.000 kWh/tháng trở lên
• Đấu nối ở cấp điện áp từ 22kV

Chủ yếu là:

• Doanh nghiệp sản xuất công nghiệp
• Nhà máy FDI
• Khu công nghiệp, cụm công nghiệp

Bên bán - Đơn vị phát điện

Là bên sở hữu nhà máy điện gió hoặc điện mặt trời:

• Công suất từ 10MW trở lên (đối với mô hình qua lưới)
• Không giới hạn (đối với mô hình đường dây riêng)

Dự án phải đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý, kỹ thuật theo quy định ngành điện.

Lợi ích của DPPA đối với Doanh nghiệp sản xuất và Chủ đầu tư

Chứng chỉ xanh (I-REC) & tuân thủ ESG - Yếu tố sống còn trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Một trong những lợi ích lớn nhất của cơ chế DPPA là khả năng gắn trực tiếp nguồn điện tiêu thụ với điện năng lượng tái tạo xác định, từ đó cho phép doanh nghiệp nhận và sử dụng chứng chỉ điện xanh (I-REC).

DPPA giúp doanh nghiệp đạt được các tiêu chí về ESG:

Điện mua qua DPPA (đặc biệt là từ điện mặt trời, điện gió) có thể gắn kèm chứng chỉ I-REC và chứng minh 1 MWh điện tiêu thụ = 1 MWh điện tái tạo. I-REC được công nhận rộng rãi tại Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc. Điều này giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của các thương hiệu toàn cầu (Nike, Adidas, Apple, Samsung, IKEA…) và tránh nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng vì không đạt tiêu chuẩn xanh.

Đặc biệt quan trọng với các ngành xuất khẩu, DPPA gần như trở thành điều kiện bắt buộc đối với các ngành:

• Dệt may - da giày: Áp lực từ CBAM, yêu cầu giảm phát thải carbon trên mỗi sản phẩm
• Điện tử - linh kiện: Nhà mua hàng yêu cầu báo cáo năng lượng tái tạo theo từng nhà máy
• Thực phẩm - đồ uống: Truy xuất nguồn gốc carbon trong toàn bộ vòng đời sản phẩm

Với các doanh nghiệp FDI, DPPA không còn là lựa chọn "có thì tốt" mà là "không có thì khó xuất khẩu".

Ổn định chi phí năng lượng dài hạn - Lợi thế tài chính chiến lược

Bên cạnh yếu tố "xanh", DPPA còn mang lại giá trị kinh tế dài hạn cho cả doanh nghiệp sản xuất và chủ đầu tư dự án điện tái tạo.

Quy trình và điều kiện kỹ thuật để triển khai dự án DPPA

Điều kiện kỹ thuật tham gia

Đối với Bên Bán (Đơn vị phát điện):

• Dự án điện hợp pháp, đủ điều kiện vận hành
• Hệ thống đo đếm điện năng đạt chuẩn
• Kết nối SCADA, hệ thống giám sát theo yêu cầu điều độ

Đối với Bên Mua (Khách hàng doanh nghiệp):

• Hạ tầng điện nội bộ đáp ứng công suất đăng ký
• Đồng bộ hệ thống đo đếm, thanh toán
• Cam kết sản lượng tiêu thụ theo hợp đồng DPPA

Hạ tầng công nghệ bắt buộc:

• Công tơ đo đếm hai chiều
• Hệ thống quản lý dữ liệu điện năng
• Nền tảng theo dõi sản lượng - thanh toán - chứng chỉ xanh

Quy trình triển khai

VN Power là đơn vị tư vấn và phát triển giải pháp năng lượng tái tạo, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp và khách hàng sử dụng điện tiếp cận các mô hình điện tái tạo phù hợp với xu hướng DPPA và ESG.

VN Power định hướng:

• Tư vấn giải pháp điện mặt trời và điện xanh phù hợp nhu cầu tiêu thụ
• Ứng dụng công nghệ số trong quy trình khảo sát, phân tích và quản lý năng lượng
• Hỗ trợ doanh nghiệp từng bước chuyển dịch sang sử dụng điện sạch

VN Power - Năng lượng xanh cho tương lai bền vững. Đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình tối ưu chi phí năng lượng và phát triển bền vững.